Cần thiết ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh

Theo Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, trong hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện nay, mặc dù đã có QCVN 01:2026/BXD (quy định về quy hoạch xây dựng nói chung) và TCVN 9257:2012 (quy định về quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng), nhưng các văn bản này chưa đặt ra các yêu cầu cụ thể, chi tiết về thiết kế công trình công viên và cây xanh sử dụng công cộng. Điều này dẫn đến việc thiếu công cụ phục vụ cho các tổ chức tư vấn thiết kế cũng như các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác xem xét, thẩm định.

Mặt khác, các nội dung hướng dẫn mang tính chất kỹ thuật về quản lý cây xanh đô thị trước đây nằm trong văn bản quy phạm pháp luật (Thông tư số 20/2005/TT-BXD và Thông tư số 20/2009/TT-BXD) nên được ban hành dưới dạng quy chuẩn kỹ thuật. Do đó, việc ban hành “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Công viên, cây xanh” là hết sức cần thiết nhằm thiết lập khung pháp lý thống nhất nhằm nâng cao chất lượng không gian xanh, cải thiện môi trường sống và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của đô thị và nông thôn.

^{Việc ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh là rất cần thiết} 

Nội dung cơ bản Dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Công viên, cây xanh có cấu trúc gồm 5 phần chính. Theo đó, phần quy định chung, xác định phạm vi điều chỉnh đối với các hoạt động đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp công trình công viên và đầu tư trồng, phát triển cây xanh sử dụng công cộng tại đô thị và khu dân cư nông thôn.

Phần quy định về kỹ thuật - đây là nội dung cốt lõi của quy chuẩn, thiết lập các yêu cầu bắt buộc áp dụng bao gồm: Đảm bảo phù hợp quy hoạch, bản sắc địa phương, thích ứng biến đổi khí hậu và đáp ứng tiếp cận sử dụng cho người khuyết tật.

Đối với công viên, quy định phân loại công viên; các khu chức năng chủ yếu; yêu cầu sử dụng đất, tổ chức không gian cảnh quan; kiểm soát nghiêm ngặt khu vực kinh doanh trong công viên. Dự thảo nêu rõ việc phân chia công viên thành hai cấp: công viên cấp đô thị có diện tích từ 5ha trở lên và công viên cấp đơn vị ở dưới 5ha. Vườn hoa là một loại công viên cấp đơn vị ở, có diện tích dưới 1ha. Theo tính chất hoạt động, công viên cây xanh chủ yếu phục vụ cảnh quan, sinh thái, nghỉ ngơi và tập luyện đơn giản; trong khi công viên đa chức năng kết hợp vui chơi, thể thao, giải trí, thoát nước mưa cùng nhiều hoạt động khác.

Đối với công viên đa chức năng, cây xanh và mặt nước phải chiếm tối thiểu 60% diện tích; công trình phụ trợ tối thiểu 10%; hạ tầng kỹ thuật tối thiểu 15%; công trình kinh doanh tối đa 15%. Với công viên cây xanh và vườn hoa, các tỷ lệ tương ứng là tối thiểu 70%, 10%, 15% và tối đa 5%.

Tổng diện tích công trình kinh doanh trong một công viên không được vượt quá 5ha. Vườn hoa dưới 5.000m² không được bố trí công trình kinh doanh, qua đó hạn chế thương mại hóa và bảo vệ không gian công cộng.

Bên cạnh đó còn có các yêu cầu về an ninh, an toàn (hệ thống camera giám sát, chiếu sáng ban đêm); hạ tầng kỹ thuật và môi trường (tổ chức giao thông, cấp điện, cấp thoát nước, trạm xử lý nước thải ngầm, khoảng cách và quy mô nhà vệ sinh công cộng); yêu cầu thông tin, biển chỉ dẫn song ngữ và công tác duy trì, bảo dưỡng. 

Cụ thể, tất cả công viên phải có sân chơi, ghế ngồi hoặc khu vực có mái che tránh mưa, nắng. Công viên đa chức năng còn phải bố trí không gian tổ chức hoạt động cộng đồng; khu vui chơi trẻ em; khu thể thao ngoài trời; khu dã ngoại, cắm trại và dịch vụ ăn uống. Quy định này xác định công viên không chỉ là nơi trồng cây mà còn là không gian sinh hoạt, vận động và kết nối cộng đồng. Các hoạt động dịch vụ phải tuân thủ giới hạn sử dụng đất, không ảnh hưởng đến cảnh quan và chức năng sinh thái.

Công viên phải có bảng thông tin tại lối vào, biển chỉ dẫn đến các khu chức năng và số điện thoại đường dây nóng. Tại công viên cấp đô thị, thông tin, chỉ dẫn và cảnh báo phải được trình bày bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Ngoài ra, dự thảo cũng yêu cầu kết hợp nhà bảo vệ với camera giám sát; bố trí cây xanh, công trình cảnh quan không tạo điểm khuất; lắp đặt chiếu sáng tại lối đi, khu nghỉ ngơi và các vị trí quan trọng. Khu vực có nguy cơ mất an toàn phải có biển cảnh báo và hướng dẫn ứng phó khẩn cấp. Các hạng mục trong công viên phải được bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ.

Bãi đỗ xe có thể bố trí trong hoặc ngoài công viên, nhưng công viên đa chức năng và công viên trên 10ha phải có bãi đỗ xe bên trong, ưu tiên bãi đỗ xe ngầm và bãi đô xe thông minh nhằm phục vụ đồng thời công viên và nhu cầu công cộng của đô thị.

Đối với cây xanh sử dụng công cộng, quy định phân loại; tiêu chuẩn cây bóng mát khi đưa ra trồng; các yêu cầu chi tiết khi trồng cây xanh trên hè phố, trên dải phân cách, đảo giao thông và yêu cầu đối với ô đất trồng cây, mảng xanh công cộng. 

Cụ thể, tuyến phố dưới 2km chỉ nên trồng từ một đến hai loài cây; tuyến từ 2km trở lên được trồng từ một đến ba loài hoặc phân chia theo từng đoạn. Khoảng cách trồng cây gỗ nhỏ là 4–8m, cây gỗ trung bình 8–12m và cây gỗ lớn 12–15m. Cây trên hè phố phải cách góc đường 5–8m, cách họng cứu hỏa 2–3m và cách đường dây, đường ống kỹ thuật, cột chiếu sáng, miệng hố ga 1–2m. Với vỉa hè dưới 3m, có thể giữ cây hiện hữu hoặc bố trí dây leo, chậu cây phù hợp.

Dải phân cách dưới 2m chủ yếu trồng cỏ, cây bụi thấp và cây trang trí, hạn chế cây bóng mát. Dải phân cách từ 2m trở lên có thể trồng cây gỗ nhỏ hoặc trung bình nếu bảo đảm an toàn giao thông. Dây leo được khuyến khích tại trụ cầu, cầu vượt, tường chắn và đường sắt đô thị trên cao. Ô đất trồng cây trên cùng tuyến phố phải tương đối thống nhất, có giải pháp giữ đất, bảo vệ cây và cảnh báo cho người khuyết tật nhìn.

Phần quy định về quản lý, quy định tính bắt buộc áp dụng của quy chuẩn và các điều khoản chuyển tiếp đối với các dự án được phê duyệt trước và sau thời điểm quy chuẩn có hiệu lực thi hành.

Dự thảo còn phân định rõ trách nhiệm tuân thủ của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng công viên, cây xanh cũng như trách nhiệm kiểm tra, giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương. Dự thảo hướng tới quản lý đồng bộ công viên với an toàn, giao thông, thoát nước, môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và quyền tiếp cận của cộng đồng nhưng vẫn cần rà soát lại trước khi chính thức được công bố. 

Bảo Linh (t/h)