Lào Cai xanh hóa khu công nghiệp, cửa khẩu bằng KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
(VietQ.vn) - Chuyển đổi số và liên thông dữ liệu giúp Lào Cai tối ưu hóa vận hành khu công nghiệp và cửa khẩu, góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm ùn tắc giao thông và bảo vệ môi trường.
Sự kiện: CHUYỂN ĐỔI SỐ
Chuyển đổi số – Động lực mới cho tăng trưởng kinh tế
Chiến dịch 100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ghi nhận nhiều kết quả đột phá
Phát triển khu công nghiệp, cửa khẩu xanh không chỉ là đầu tư thêm hệ thống xử lý môi trường hay mở rộng hạ tầng logistics. Bài toán quan trọng hơn là làm thế nào kiểm soát được mức tiêu thụ tài nguyên, lượng chất thải, hoạt động vận chuyển và hiệu suất vận hành trên cơ sở dữ liệu có thể đo lường. Nếu thiếu thông tin đầy đủ, doanh nghiệp khó xác định công đoạn gây lãng phí, còn cơ quan quản lý cũng khó đánh giá hiệu quả của các giải pháp xanh.
Đây là vấn đề Lào Cai đặt ra trong định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030, khi địa phương này lựa chọn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng xây dựng các mô hình khu công nghiệp xanh, cửa khẩu xanh.
Một trong những điểm nghẽn trong quá trình chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp xanh là doanh nghiệp chưa có đầy đủ dữ liệu để theo dõi mức tiêu thụ điện, nước, nguyên liệu và lượng chất thải phát sinh. Nếu các thông số này chỉ được ghi nhận riêng lẻ, thiếu hệ thống đối chiếu, việc xác định nguyên nhân gây lãng phí và đánh giá hiệu quả cải tiến sẽ gặp khó khăn.

Lào Cai lựa chọn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng xây dựng các mô hình khu công nghiệp xanh, cửa khẩu xanh. Ảnh: Bùi Minh
Theo Kế hoạch, Lào Cai đặt mục tiêu ít nhất 70% khu công nghiệp trên địa bàn triển khai chuyển đổi theo hướng sinh thái, thông minh. Đáng chú ý, 100% khu công nghiệp phải có hệ thống theo dõi số về tiêu thụ năng lượng, nước, quản lý chất thải và dữ liệu hạ tầng; tối thiểu 80% doanh nghiệp tham gia cập nhật dữ liệu định kỳ. Tỉnh cũng phấn đấu có 70% doanh nghiệp trong khu công nghiệp tham gia đổi mới công nghệ, sản xuất sạch hơn và giảm tối thiểu 10% cường độ sử dụng năng lượng tại các đơn vị có dữ liệu nền kiểm chứng.
Để đạt mục tiêu này, việc ứng dụng công nghệ cần bắt đầu từ những hoạt động quản lý cụ thể. Các khu công nghiệp cần khảo sát mức tiêu hao năng lượng, nước, nguyên liệu; xác định thiết bị, công đoạn và quy trình có khả năng cải thiện hiệu quả. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể thử nghiệm hệ thống đo đếm, quản trị năng lượng, tự động hóa, phát hiện bất thường và cảnh báo môi trường.
Một hướng đi khác là thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp để tận dụng nhiệt thải, phụ phẩm, nước và năng lượng dư thừa. Thay vì mỗi cơ sở sản xuất tự xử lý toàn bộ chất thải hoặc nguồn phụ phẩm, dữ liệu về nhu cầu và khả năng cung ứng có thể giúp xác định cơ hội trao đổi, tái sử dụng giữa các đơn vị. Kế hoạch của tỉnh đặt mục tiêu triển khai ít nhất một chuỗi cộng sinh công nghiệp; đồng thời có ít nhất 10 doanh nghiệp tham gia đổi mới công nghệ, ứng dụng tự động hóa hoặc phân tích dữ liệu, gắn với kết quả đánh giá năng suất và chi phí.
Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong quá trình xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản trị số của tỉnh. Theo thông tin từ Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai, địa phương đang triển khai chiến dịch xây dựng cơ sở dữ liệu, hoàn thiện khung kiến trúc số, danh mục dữ liệu và từ điển dữ liệu dùng chung. Việc chuẩn hóa, làm sạch, cập nhật và kết nối dữ liệu được xác định là điều kiện để nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.
Ở khu vực cửa khẩu, áp lực không chỉ nằm ở lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu mà còn ở khả năng phối hợp giữa các khâu tiếp nhận phương tiện, bố trí kho bãi, kiểm tra, thông quan và giao nhận. Khi thông tin phương tiện, hàng hóa và tình trạng kho bãi chưa được kết nối kịp thời, việc điều phối có thể thiếu chủ động, kéo dài thời gian chờ và làm tăng chi phí logistics.
Thực tế, Chính phủ đã phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Đề án hướng tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, phương tiện vận tải thông minh tự động hóa và hiện đại hóa hạ tầng logistics. Mục tiêu là tăng năng lực thông quan, giảm ách tắc hàng hóa, chi phí vận chuyển và nâng cao chất lượng dịch vụ logistics.
Cùng với định hướng này, địa phương đặt mục tiêu hình thành ít nhất 2 mô hình cửa khẩu xanh, thông minh, ưu tiên nghiên cứu triển khai tại khu vực Kim Thành. Các mô hình thí điểm phải có hệ thống theo dõi số về luồng phương tiện, thời gian chờ, cảnh báo ùn tắc và sự cố. Tỉnh phấn đấu giảm tối thiểu 15% thời gian chờ tại các công đoạn thuộc phạm vi điều phối, thu hút ít nhất 10 doanh nghiệp logistics tham gia thử nghiệm giải pháp quản lý kho bãi, đặt lịch, điều phối phương tiện và chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, cường độ sử dụng năng lượng và phát thải tại các kho bãi thí điểm có đủ dữ liệu kiểm chứng phải giảm tối thiểu 10%.
Đáng chú ý, Thông tư số 128/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính đã quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa, phương tiện tại khu vực cửa khẩu thông minh. Các trang thiết bị như camera nhận diện phương tiện, barie điện tử, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa phải được kết nối trực tiếp với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Đây là cơ sở quan trọng để hoạt động giám sát, quản lý hàng hóa và phương tiện từng bước được thực hiện trên nền tảng số.
Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ tạo ra hiệu quả khi dữ liệu giữa các đơn vị có khả năng kết nối, chia sẻ theo đúng thẩm quyền và được sử dụng trong điều hành thực tế. Việc triển khai cũng cần gắn với năng lực vận hành, bảo trì hệ thống, bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm cập nhật dữ liệu của doanh nghiệp.
An Dương












