Nguy cơ từ axit, phụ gia và hợp chất sinh học trong một số đồ uống phổ biến

Trong xu hướng ăn uống lành mạnh, nhiều người lựa chọn các loại thức uống được quảng bá là “tốt cho đường ruột” như nước ép cô đặc liều nhỏ, sữa yến mạch, đồ uống diet hay cà phê không lọc. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng quốc tế cảnh báo rằng những thức uống này không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là người có hệ tiêu hóa yếu hoặc dễ kích thích, và có thể gây tác dụng ngược nếu sử dụng thường xuyên.

Một trong những ví dụ điển hình là nước ép cô đặc liều nhỏ (juice shot). Các sản phẩm này thường được quảng bá như “liều thuốc bổ” cho hệ tiêu hóa nhờ chứa gừng, nghệ hoặc các loại rau củ giàu hoạt chất. Tuy nhiên, Rob Hobson, chuyên gia dinh dưỡng người Anh, tác giả cuốn The Low Appetite Cookbook, cho rằng cách tiếp cận này có phần đơn giản hóa vấn đề. Theo ông, từ góc độ sức khỏe đường ruột, nước ép cô đặc “không hề phù hợp với tất cả mọi người”.

“Những loại nước này có nồng độ cao, tính axit mạnh và rất ít chất xơ. Khi uống, đặc biệt là lúc đói, chúng có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, dẫn đến trào ngược, buồn nôn hoặc cảm giác khó chịu vùng bụng”, Rob Hobson phân tích. Ông cũng nhấn mạnh rằng dù gừng hay nghệ có lợi ích nhất định khi sử dụng ở dạng thực phẩm thông thường, hiện chưa có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy việc uống nước ép cô đặc liều nhỏ giúp cải thiện đáng kể hệ vi khuẩn đường ruột, thậm chí với một số người còn gây hại nhiều hơn lợi.

Không nên sử dụng quá nhiều các loại nước ép cô đặc vì tiềm ẩn đối với sức khỏe đường ruột. Ảnh minh họa 

Tương tự, sữa yến mạch – loại đồ uống thực vật đang được ưa chuộng như một lựa chọn thay thế sữa bò cũng không phải lúc nào cũng thân thiện với hệ tiêu hóa. Theo Hanieh Vidmar, chuyên gia trị liệu dinh dưỡng người Australia, bản thân yến mạch không xấu, nhưng vấn đề nằm ở cách sản phẩm được chế biến và tiêu thụ. Nhiều loại sữa yến mạch bán sẵn trên thị trường được bổ sung dầu thực vật, chất tạo đặc và enzyme nhằm cải thiện độ sánh mịn và hương vị.

“Những thành phần này có thể gây khó chịu cho hệ tiêu hóa của một số người, đặc biệt là người có đường ruột nhạy cảm”, Vidmar cho biết. Ngoài ra, bà cũng lưu ý rằng sữa yến mạch có xu hướng giàu carbohydrate hấp thu nhanh, dễ làm tăng đường huyết. Sự dao động đường huyết này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột và làm trầm trọng hơn các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu ở một số người.

Với cà phê không lọc, tác động lên hệ tiêu hóa lại thể hiện theo cách khác. Loại cà phê này, bao gồm cà phê phin hoặc cà phê pha không qua giấy lọc, chứa nhiều hợp chất sinh học có thể ảnh hưởng đến dạ dày và ruột. Tiến sĩ Federica Amati, chuyên gia dinh dưỡng người Italy, đồng thời là một trong những chuyên gia đứng sau phương pháp dinh dưỡng cá nhân hóa ZOE, cho biết cà phê không lọc chứa các hợp chất như cafestol và kahweol, có thể làm tăng cholesterol LDL.

Không chỉ vậy, Amati nhấn mạnh rằng cà phê còn kích thích tiết axit dạ dày và làm tăng nhu động ruột. “Với một số người, điều này giúp hỗ trợ việc đi tiêu đều đặn hơn. Tuy nhiên, với những người khác, đặc biệt là người mắc hội chứng ruột kích thích hoặc trào ngược dạ dày, cà phê không lọc có thể gây ợ nóng, co thắt bụng và làm các triệu chứng tiêu hóa trở nên nghiêm trọng hơn”, bà nói.

Một nhóm thức uống khác cũng gây nhiều tranh cãi là đồ uống diet hoặc không đường. Những sản phẩm này thường được xem là lựa chọn lành mạnh hơn vì không chứa đường, nhưng tác động của chúng lên đường ruột lại phụ thuộc nhiều vào cơ địa từng người. Theo Rob Hobson, các chất tạo ngọt nhân tạo như sucralose, saccharin hay aspartame có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột, ảnh hưởng đến khả năng dung nạp đường và gây cảm giác đầy bụng, khó chịu nếu sử dụng thường xuyên.

“Bằng chứng khoa học hiện nay vẫn còn khá trái chiều. Một số nghiên cứu ghi nhận sự thay đổi hệ vi sinh và kiểm soát đường huyết ở một bộ phận người dùng, trong khi các nghiên cứu khác không thấy ảnh hưởng rõ rệt. Vì vậy, các loại đồ uống diet chỉ nên dùng thỉnh thoảng, thay vì uống hằng ngày”, Hobson khuyến cáo.

Điểm chung mà các chuyên gia đều nhấn mạnh là đường ruột phản ứng rất khác nhau ở mỗi người. Một thức uống có thể mang lại lợi ích cho người này nhưng lại gây khó chịu cho người khác, đặc biệt là những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc đang gặp vấn đề về ruột. Việc lạm dụng các loại thức uống được quảng bá là “lành mạnh” nhưng thiếu chất xơ, chứa nhiều phụ gia, chất tạo ngọt hoặc có tính kích thích mạnh có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột theo thời gian.

Do đó, các chuyên gia khuyến nghị nên lắng nghe phản ứng của cơ thể, ưu tiên nước lọc và các đồ uống đơn giản, ít chế biến cho nhu cầu hằng ngày. Những thức uống tưởng chừng tốt cho sức khỏe chỉ nên được sử dụng với liều lượng hợp lý và phù hợp với tình trạng tiêu hóa cá nhân, thay vì dùng thường xuyên như một giải pháp “chăm sóc đường ruột” chung cho tất cả mọi người.

TCVN 12611:2019- Nước quả - Xác định hàm lượng axit quinic, axit malic và axit xitric bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao

TCVN 12611:2019 là Tiêu chuẩn quốc gia quy định phương pháp xác định hàm lượng axit quinic, axit malic và axit xitric trong nước quả bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm thống nhất kỹ thuật phân tích, bảo đảm độ chính xác và độ tin cậy trong việc đánh giá thành phần axit hữu cơ của các sản phẩm nước quả và đồ uống từ quả.

Theo TCVN 12611:2019, phương pháp HPLC cho phép tách, nhận dạng và định lượng riêng rẽ từng loại axit hữu cơ dựa trên đặc tính sắc ký của chúng. Mẫu nước quả được xử lý, lọc và đưa vào hệ thống sắc ký lỏng, trong đó các axit quinic, malic và xitric được tách trên cột sắc ký phù hợp và phát hiện bằng đầu dò thích hợp. Hàm lượng các axit được xác định thông qua so sánh với dung dịch chuẩn.

Việc xác định chính xác các axit hữu cơ có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá chất lượng, độ chua tự nhiên và tính ổn định của nước quả, đồng thời hỗ trợ kiểm soát quá trình sản xuất và phát hiện các dấu hiệu pha trộn hoặc sai lệch công thức. TCVN 12611:2019 là cơ sở kỹ thuật quan trọng phục vụ quản lý chất lượng, nghiên cứu khoa học và bảo đảm an toàn, tính trung thực của sản phẩm nước quả trên thị trường.

An Dương (T/h)