Phát triển nhà máy thông minh nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động, mô hình “nhà máy thông minh” đang nổi lên như một hướng đi tất yếu để doanh nghiệp Việt nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu thị trường Grand View Research (Mỹ), quy mô thị trường sản xuất thông minh toàn cầu có thể đạt gần 790 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 14% mỗi năm. Áp lực vì thế ngày càng rõ rệt: khi các quốc gia trong khu vực tăng tốc số hóa công nghiệp, doanh nghiệp Việt buộc phải thay đổi nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi.

Thúc đẩy nhà máy thông minh để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, ngành công nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn hiện đại hóa nhanh, dưới tác động của yêu cầu năng suất cao và các cam kết chuyển đổi số. Những doanh nghiệp sớm áp dụng mô hình nhà máy thông minh đã ghi nhận hiệu quả rõ rệt: năng suất tăng 20–30%, giảm thời gian dừng máy và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, đây không đơn thuần là câu chuyện đầu tư công nghệ. Việc chuyển đổi sang nhà máy thông minh đang trở thành chiến lược then chốt để Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất của khu vực, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Nhiều doanh nghiệp đã có bước đi cụ thể. Công ty TNHH Nhựa An Lập (Bắc Ninh) triển khai hệ thống kết nối toàn diện giữa sản xuất– kho– chất lượng– thiết bị, giúp nâng tỷ lệ hoàn thành kế hoạch từ 80% lên 92%, đồng thời giảm lỗi từ 12% xuống còn 0,5%.

Tương tự, Công ty TNHH Vina Technology (Thái Nguyên) nâng cấp phòng sạch từ chuẩn 10.000 lên 1.000 class, qua đó giảm tới 68,7% lỗi dị vật. Công ty TNHH Đồng Kỹ Thuật Korea Việt Nam - KCT (Ninh Bình) ứng dụng hệ thống IoT để thu thập và phân tích dữ liệu thời gian thực, giúp giảm 30% lỗi công đoạn. Việc cải tiến bố trí sản xuất cũng giúp doanh nghiệp này rút ngắn một nửa quãng đường vận chuyển, giảm thời gian giao hàng từ 5 ngày xuống còn 4 ngày và tăng 30% sức chứa kho.

Theo ông Vũ Đức Sơn- Giám đốc Kinh doanh bộ phận Tự động hóa Nhà máy tại Bosch Rexroth Việt Nam, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc áp dụng công nghệ mới, mà là khả năng tích hợp hiệu quả với hệ thống hiện có để tạo nên một hệ sinh thái vận hành liền mạch. Doanh nghiệp dẫn đầu đang tận dụng dữ liệu và tự động hóa để tạo ra các cải tiến có thể đo lường, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành. Trong bối cảnh Việt Nam, điều này trực tiếp chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia chi phí thấp hơn.

Dù vậy, hành trình chuyển đổi sang sản xuất thông minh vẫn còn nhiều rào cản. Chi phí đầu tư lớn, hạ tầng công nghệ lõi còn thiếu, doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận công nghệ, cùng với đó là tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang khiến quá trình này diễn ra chậm hơn kỳ vọng.

Ông Võ Xuân Hoài- Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC)- cho biết, phần lớn dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp trong nước vẫn ở mức sơ khai. Chỉ một số nhà máy quy mô lớn, chủ yếu do các tập đoàn lớn đầu tư, mới bước đầu triển khai mô hình sản xuất thông minh. Phần đông doanh nghiệp còn lại vẫn đang trong giai đoạn tìm hiểu và chuẩn bị.

Các chuyên gia cảnh báo, một trong những sai lầm phổ biến là doanh nghiệp vội vàng đầu tư công nghệ mà chưa chuẩn hóa quy trình. Thực tế, để xây dựng một nhà máy thông minh hoàn chỉnh có thể mất khoảng 5 năm, nhưng hoàn toàn có thể rút ngắn nếu triển khai theo từng giai đoạn hợp lý.

Ông Nguyễn Quốc Đạt- Chủ tịch Hội đồng Quản trị ETEK Automation Solutions, nhấn mạnh: tiêu chuẩn hóa quy trình và áp dụng quản trị tinh gọn (lean manufacturing) phải là bước đi tiên quyết. Khi quy trình chưa rõ ràng, việc áp dụng công nghệ không những không mang lại hiệu quả mà còn khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng “đầu tư mà không giải quyết được vấn đề”.

Đây cũng là giai đoạn khó khăn nhất, bởi đòi hỏi sự thay đổi tư duy và sự đồng thuận trong toàn tổ chức. Nhưng nếu thực hiện tốt, doanh nghiệp sẽ loại bỏ được lãng phí, tối ưu dòng chảy sản xuất và tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số. Ở góc độ chính sách, các nỗ lực hỗ trợ đang được thúc đẩy. Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã phối hợp với nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới để xây dựng các nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mô hình sản xuất mới.

Đẩy mạnh mô hình nhà máy thông minh để cải thiện năng suất doanh nghiệp.

Đáng chú ý, sự hợp tác với Siemens nhằm xây dựng không gian trải nghiệm số về nhà máy thông minh giúp doanh nghiệp Việt có thể trực tiếp quan sát cách các dây chuyền hiện đại vận hành. Đồng thời, việc hợp tác với Dassault Systèmes để phát triển Trung tâm AI và Trung tâm Xuất sắc về mô phỏng số cũng mở ra cơ hội tiếp cận các công nghệ lõi.

Có thể thấy, nhà máy thông minh không còn là lựa chọn, mà đang trở thành “tấm vé” để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, nếu chuyển đổi thiếu chiến lược, chạy theo công nghệ mà bỏ qua nền tảng quản trị, doanh nghiệp không chỉ lỡ nhịp mà còn đối mặt nguy cơ lãng phí lớn.

Hiền Anh