Sản xuất tuần hoàn: Từ khẩu hiệu môi trường đến chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp

Từ kinh tế tuần hoàn đến thực hành trong nhà máy

Trên thực tế, sản xuất tuần hoàn được hiểu là việc tổ chức hoạt động sản xuất theo vòng khép kín: giảm đầu vào (nguyên liệu, năng lượng), tối ưu quy trình, tái sử dụng phụ phẩm, tái chế chất thải và thiết kế sản phẩm thân thiện môi trường ngay từ đầu. Đây không chỉ là câu chuyện xử lý rác thải, mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị.

Thời gian qua, không ít doanh nghiệp Việt đã bắt đầu triển khai các giải pháp tuần hoàn ở quy mô nhà máy. Điển hình, trong ngành sữa, Vinamilk nhiều năm qua đã đầu tư hệ thống năng lượng sinh khối, điện mặt trời và tái sử dụng nước sau xử lý cho tưới cây, vệ sinh khuôn viên. Doanh nghiệp này cũng công bố các báo cáo phát triển bền vững, hướng đến mục tiêu trung hòa carbon tại một số nhà máy.

Các trang trại của Vinamilk đều được lắp đặt hệ thống điện mặt trời.

Ở lĩnh vực đồ uống, HEINEKEN Việt Nam từng được nhắc đến với tỷ lệ tái sử dụng hoặc tái chế chất thải đạt mức cao tại các nhà máy, đồng thời áp dụng mô hình “zero waste to landfill” (không chôn lấp rác thải) trong nhiều năm liên tiếp.

Nhà máy Heineken tại Hóc Môn, TP.HCM cũng như các nhà máy Heineken đang nỗ lực chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo.

Trong ngành dệt may, lĩnh vực chịu áp lực lớn từ các thị trường như EU và Hoa Kỳ, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống xử lý và tái sử dụng nước thải, chuyển đổi nhiên liệu sinh khối, áp dụng các tiêu chuẩn như Oeko-Tex hay RCS để tăng hàm lượng vật liệu tái chế trong sản phẩm.

Một điểm đáng chú ý được nhiều chuyên gia môi trường và năng lượng phân tích là: sản xuất tuần hoàn không đơn thuần làm tăng chi phí, nếu được triển khai bài bản. Việc tối ưu hóa quy trình có thể giúp giảm tiêu hao nguyên liệu, giảm năng lượng và hạn chế phế phẩm. Các giải pháp như tái sử dụng nhiệt thải, tuần hoàn nước làm mát, thu hồi phụ phẩm làm nguyên liệu đầu vào cho công đoạn khác… đều góp phần giảm chi phí vận hành dài hạn.

Đặc biệt, khi cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu bắt đầu được triển khai giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2023, các ngành xuất khẩu như thép, xi măng, phân bón, nhôm… buộc phải minh bạch lượng phát thải. Điều này tạo áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra động lực cải tiến công nghệ, hướng tới mô hình sản xuất ít phát thải và tuần hoàn hơn.

Thách thức: Công nghệ, vốn và nhận thức

Theo các chuyên gia, thức lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam khi chuyển sang sản xuất tuần hoàn là vốn đầu tư và năng lực công nghệ. Các hệ thống tái chế nước, thu hồi nhiệt, xử lý phụ phẩm hay chuyển đổi năng lượng sạch đều đòi hỏi chi phí ban đầu đáng kể.

Bên cạnh đó là rào cản về nhận thức. Không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn coi xử lý chất thải là khâu cuối cùng, thay vì tích hợp tư duy tuần hoàn ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và lập kế hoạch sản xuất.

Một số chuyên gia cho rằng, để sản xuất tuần hoàn thực sự lan tỏa, cần cơ chế hỗ trợ về tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho dự án tiết kiệm năng lượng tài nguyên, cũng như tăng cường tư vấn, đào tạo về quản trị bền vững cho doanh nghiệp.

Ở góc độ vĩ mô, sản xuất tuần hoàn được xem là một phần quan trọng trong chiến lược tăng trưởng xanh mà Việt Nam đang theo đuổi. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đều gắn chặt với cam kết môi trường và phát triển bền vững, sản xuất tuần hoàn không chỉ giúp giảm áp lực tài nguyên mà còn tạo lợi thế cạnh tranh. Từ những thay đổi nhỏ trong nhà máy đến tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị, sản xuất tuần hoàn đang dần rời khỏi phạm vi khẩu hiệu để trở thành chiến lược dài hạn. Với doanh nghiệp, đây không chỉ là trách nhiệm môi trường, mà còn là bài toán hiệu quả và sự tồn tại trong một thị trường ngày càng “xanh hóa”.

 Cẩm Anh