Tăng trưởng hai con số: Doanh nghiệp cần áp dụng tiêu chuẩn để nâng cao sức cạnh tranh

Bức tranh 9 tháng năm 2026 cho thấy nền kinh tế đang có đà khá mạnh: GDP quý III tăng 9,95%, GDP 9 tháng tăng 9,01%; chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng tăng 12,3%. Vốn FDI đăng ký đạt hơn 50 tỷ USD và hơn 223.000 doanh nghiệp gia nhập hoặc quay trở lại thị trường trong 9 tháng. 

Mục tiêu của Chính phủ trong năm 2026 là phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên nhưng phải gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, theo Nghị quyết 168/NQ-CP. Điều chúng ta thấy đáng quan tâm nhất không phải là câu hỏi “Việt Nam có đạt 10% hay không?”, mà là câu hỏi dài hạn hơn: Nếu nền kinh tế tăng nhanh hơn, doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực để lớn lên cùng tốc độ đó hay không?

Cơ hội đang thực sự mở rộng

Điểm mạnh của chiến lược tăng trưởng hiện nay là Nhà nước đang cố gắng khơi thông đồng thời nhiều nguồn lực, thay vì chỉ dựa vào một. Đầu tư công được đẩy nhanh để tạo hạ tầng, thể chế và thủ tục được yêu cầu tiếp tục tháo gỡ để giảm chi phí thời gian cho doanh nghiệp. FDI được định hướng vào công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp được xác định là trung tâm, chủ thể của quá trình tăng trưởng chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách. 

Đây là thay đổi quan trọng bởi khi doanh nghiệp được tiếp cận thị trường rộng hơn, vốn, hạ tầng tốt hơn và thủ tục thuận lợi hơn, một phần chi phí “không tạo ra giá trị” sẽ được giảm xuống. Nguồn lực đó có thể chuyển sang đầu tư máy móc, công nghệ, nhân lực, nghiên cứu sản phẩm và mở rộng thị trường. Nhưng mở đường không có nghĩa mọi chiếc xe đều có thể chạy nhanh.

Trong 9 tháng, bên cạnh lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường cao, bình quân mỗi tháng vẫn có khoảng 19.100 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, trong khi để đạt mục tiêu 10% cả năm, tăng trưởng quý IV phải ở mức rất cao, khoảng trên 12%. 

Điều đó cho thấy tăng trưởng cao luôn có hai mặt. Khi đơn hàng tăng nhanh, doanh nghiệp phải tăng công suất. Khi công suất tăng, lỗi sản phẩm có thể tăng. Khi tuyển người nhanh, rủi ro về tay nghề và an toàn tăng. Khi số hóa nhanh, rủi ro dữ liệu tăng. Khi tiêu thụ năng lượng và nguyên liệu tăng, chi phí và áp lực môi trường cũng tăng.

Nói cách khác, tốc độ có thể khuếch đại cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của một doanh nghiệp. Một công ty quản trị tốt khi doanh thu 100 tỷ chưa chắc vẫn quản trị tốt khi doanh thu tăng lên 300 tỷ. Quy trình vốn dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân có thể bắt đầu “vỡ” khi số lượng khách hàng, nhân sự và nhà cung cấp tăng gấp nhiều lần. Đó là lý do chúng ta thấy trong bài toán tăng trưởng hai con số, tiêu chuẩn và chất lượng không phải câu chuyện đứng ngoài kinh tế vĩ mô. Nó nằm ngay trong lõi của bài toán.

Doanh nghiệp dùng tiêu chuẩn để chuẩn hóa quy trình

Thông thường, khi nhắc tới hạ tầng phục vụ tăng trưởng, chúng ta nghĩ đến cao tốc, sân bay, cảng biển, điện hoặc dữ liệu... Nhưng doanh nghiệp cũng cần một loại “hạ tầng mềm”: hệ thống quản trị đủ tốt để biến nguồn lực thành năng suất.

ISO 9001 giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quá trình, kiểm soát chất lượng và giảm phụ thuộc vào cách làm cá nhân. ISO 14001 giúp kiểm soát tác động môi trường. ISO 45001 đặt an toàn và sức khỏe nghề nghiệp vào hệ thống quản trị thay vì chờ xảy ra sự cố mới xử lý. ISO 50001 giúp quản lý năng lượng trong bối cảnh sản xuất mở rộng. ISO/IEC 27001 trở nên quan trọng khi dữ liệu, AI và chuyển đổi số ngày càng đi sâu vào vận hành doanh nghiệp.

Ở cấp độ sản phẩm, thử nghiệm, chứng nhận hợp chuẩn - hợp quy, truy xuất nguồn gốc và đánh giá sự phù hợp giúp doanh nghiệp chứng minh rằng sản phẩm không chỉ “được nói là tốt”, mà có bằng chứng kỹ thuật đứng phía sau.

Trung tâm Chứng nhận Phù hợp (QUACERT) hiện cung cấp các dịch vụ chứng nhận ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO 50001, ISO/IEC 27001, ISO 22000 cùng nhiều hệ thống quản lý khác; đồng thời triển khai chứng nhận sản phẩm hợp chuẩn/hợp quy, thử nghiệm Cơ lý - Hóa sinh - Pin, truy xuất nguồn gốc và thẩm tra thông tin khí nhà kính. Điều quan trọng là chứng nhận không nên được nhìn như một “tờ giấy để treo”.Giá trị thực sự nằm ở việc doanh nghiệp dùng tiêu chuẩn để phát hiện điểm yếu, chuẩn hóa quy trình, đo lường hiệu quả và tạo ra một hệ thống có thể vận hành ổn định ngay cả khi quy mô tăng lên.

Việt Nam đang có một cửa sổ cơ hội đáng kể: đầu tư tăng, công nghiệp tăng, FDI tăng, thị trường mở rộng và Nhà nước đang chủ động tháo gỡ nhiều rào cản cho doanh nghiệp. Nhưng nếu chỉ đẩy nhanh vốn, sản lượng và số dự án mà năng suất, quản trị, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn không tăng tương ứng, nền kinh tế có thể lớn nhanh nhưng doanh nghiệp lại dễ gặp giới hạn khi bước vào những chuỗi giá trị cao hơn. Đây mới là ý nghĩa sâu hơn của mục tiêu tăng trưởng hai con số: không phải chỉ làm nhiều hơn, mà phải làm tốt hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực; không chỉ tạo ra nhiều doanh nghiệp hơn, mà phải tạo ra nhiều doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh hơn; không chỉ tăng sản lượng, mà phải tăng giá trị.

Và ở điểm đó, tiêu chuẩn hóa, năng suất và đánh giá sự phù hợp không phải là “chi phí đi kèm tăng trưởng”. Đây chính là một phần của năng lực tăng trưởng. Một nền kinh tế muốn chạy nhanh cần đường tốt, một doanh nghiệp muốn chạy nhanh cần hệ thống tốt.

Hồng Vân