Cơ khí chế tạo là động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam

Công nghiệp hỗ trợ - dẫn lối chuyển đổi công nghệ

Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là cơ khí chế tạo, đã đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng nền tảng cho sản xuất, lắp ráp ô tô và phát triển hệ thống đường sắt tại Việt Nam. Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã nhấn mạnh rằng dưới sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và các bộ ngành liên quan, công nghiệp hỗ trợ không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.

Chính phủ cùng các địa phương đã triển khai hàng loạt cơ chế, chính sách hỗ trợ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong ngành. Các chính sách này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí đầu tư mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp sản xuất, chế tạo trong nước. Nhiều thành tựu đã được ghi nhận khi mà sản phẩm linh kiện ô tô, xe máy, thiết bị công nghiệp và các sản phẩm gia công cơ khí không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế.

Công nghiệp hỗ trợ còn nhiều tiềm năng phát triển. Ảnh minh họa

Đặc biệt, các doanh nghiệp lớn như Thành Công, Thaco, Vingroup cùng nhiều tập đoàn khác đã tiên phong đầu tư mạnh vào công nghệ hiện đại như CNC, tự động hóa, robot, in 3D và trí tuệ nhân tạo. Sự chuyển đổi công nghệ này không những giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn đưa thương hiệu Việt Nam dần khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.

Nhiều doanh nghiệp trong ngành đã nhanh chóng nhận thấy tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ hiện đại để nâng cao năng suất sản xuất. Ví dụ, Công ty TNHH Dụng cụ AN MI (AN MI TOOLS) đã đầu tư vào loạt máy móc công nghệ cao như máy Smart CNC Grinding 5 trục, 7 trục chế tạo dụng cụ Carbide, hệ thống máy mài, máy cắt laser và máy đo hiện đại. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn trở thành cầu nối quan trọng trong chuỗi cung ứng dụng cụ cắt gọt, thiết bị đo kiểm cho thị trường nội địa và quốc tế.

Hay Công ty TNHH Lập Phúc cũng là một ví dụ tiêu biểu về việc áp dụng các chiến lược tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa đầu tư thiết bị. Thay vì mua sắm máy móc mới hoàn toàn, doanh nghiệp đã tận dụng tối đa các thiết bị đã qua sử dụng chất lượng từ Nhật Bản, kết hợp với đầu tư các máy móc chuyên dụng cho công đoạn gia công tinh nhằm đảm bảo chất lượng và độ chính xác của sản phẩm. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường, công ty còn đầu tư xây dựng Trung tâm nghiên cứu và phát triển khuôn mẫu kỹ thuật cao, phục vụ ngành công nghiệp hỗ trợ với tiêu chuẩn châu Âu.

Cơ hội đi kèm thách thức

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Tỷ lệ nội địa hóa trong ngành ô tô và đường sắt vẫn còn thấp, chủ yếu tập trung vào sản xuất các linh kiện, phụ tùng đơn giản với hàm lượng công nghệ chưa cao. Giá trị của các sản phẩm này cũng chưa tương xứng với tiềm năng của đất nước. Thêm vào đó, mối liên kết và sự hợp tác chuyên môn giữa các doanh nghiệp trong chuỗi sản xuất – lắp ráp ô tô và sản xuất phụ tùng cũng cần được củng cố và phát triển hơn nữa.

Theo thống kê, hiện nay cả nước có khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí chế tạo với 53.000 cơ sở sản xuất, chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp trong ngành chế biến – chế tạo. Doanh thu toàn ngành đạt hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 1,2 triệu lao động. Đáng chú ý, ngành cơ khí – máy móc và thiết bị đã từng bước làm chủ và tham gia vào chuỗi sản xuất của các doanh nghiệp lớn như Toyota, Thaco, Thành Công, qua đó góp phần tạo động lực phát triển cho các ngành kinh tế khác.

Các chuyên gia trong ngành dự báo rằng, nhu cầu thị trường máy móc trong nước có thể đạt tới 310 tỷ USD vào năm 2030, tuy nhiên hiện nay phần lớn nhu cầu này vẫn phụ thuộc vào hàng nhập khẩu. Vì thế, việc đẩy mạnh nội địa hóa sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam là điều cấp bách.

Trước vòng xoáy không thể đảo ngược, nhiều địa phương đã chủ động đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp chế biến – chế tạo nhằm tối ưu hóa lợi thế kinh tế địa phương. Ví dụ, tỉnh Quảng Ninh đã đặt mục tiêu cho ngành chế biến – chế tạo đạt tốc độ tăng giá trị bình quân 17% mỗi năm đến năm 2025. Trong khi đó, tỉnh Hưng Yên tập trung phát triển sản phẩm công nghiệp công nghệ cao, với định hướng sản xuất linh kiện phụ tùng cơ khí kim loại đạt 1-1,2 triệu sản phẩm và thép chế tạo đạt 250-300 tấn sản phẩm các loại vào năm 2030.

Ông Vũ Đại Thắng - Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh nhấn mạnh, trong bối cảnh tỉnh đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị gắn với chiến lược phát triển công nghiệp của địa phương, Quảng Ninh luôn đặc biệt quan tâm, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thúc đẩy phát triển công nghiệp mạnh mẽ, coi đây là một trong những trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế.

Trong giai đoạn 2021 - 2024, tốc độ tăng trưởng bình quân của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh đạt trên 21%, tổng nguồn vốn đầu tư vào ngành đạt trên 8,6 tỷ USD.

“Khu công nghiệp Việt Hưng đang được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp hỗ trợ trọng điểm trong thời gian tới, trong đó Nhà máy ô tô Thành Công là đầu tàu dẫn dắt, tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là công nghiệp cơ khí chế tạo phục vụ ngành sản xuất, lắp ráp ô tô vươn lên tầm cao mới” - ông Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Tại Hưng Yên, cơ cấu sản phẩm công nghiệp cơ khí ngày càng đa dạng với các lĩnh vực như luyện cán thép, đúc hợp kim, sản xuất động cơ và đúc chi tiết máy công nghiệp. Các doanh nghiệp sản xuất linh kiện ngành cơ khí của tỉnh đã có năng lực đáng kể ở các mảng như khuôn mẫu, dây cáp điện, linh kiện nhựa và cao su kỹ thuật. Sự đa dạng hóa sản phẩm và việc ứng dụng các công nghệ hiện đại đã giúp nâng cao tỷ lệ sử dụng linh kiện sản xuất nội địa: 85-90% đối với xe máy, 15-40% đối với ô tô và khoảng 20% cho sản xuất thiết bị đồng bộ.

Điển hình như: Công ty TNHH Sản xuất phụ tùng ô tô, xe máy Việt Nam, Công ty TNHH Cơ khí chính xác Ding Hong, Công ty CP Khuôn mẫu TOMOCO Việt Nam… Trong đó, Công ty TNHH Sản xuất phụ tùng ô tô, xe máy Việt Nam (VAP) là chủ đầu tư Nhà máy Sản xuất phụ tùng ô tô, xe máy Việt Nam với tổng vốn đầu tư 90 triệu USD.

Để phát triển ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho rằng rất cần những chính sách đủ mạnh và khả thi ở cả cấp Trung ương và địa phương, trên nền tảng chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là Nghị quyết 57/NQ-TW. Các cơ quan chức năng cần chủ động rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp lý, đặc biệt là Nghị định số 111/2015/NĐ-CP ngày 03 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ. Việc hoàn thiện Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô và đường sắt đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cũng là bước đi cần thiết để định hướng phát triển ngành một cách bài bản và khoa học.

Ngành công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là lĩnh vực cơ khí chế tạo, đang đứng trước cơ hội lớn khi được các chính sách hỗ trợ và xu hướng chuyển đổi công nghệ thúc đẩy. Dù còn nhiều hạn chế như tỷ lệ nội địa hóa thấp và sản phẩm chủ yếu ở mức linh kiện đơn giản, nhưng với sự nỗ lực đổi mới của các doanh nghiệp và cam kết từ phía chính quyền, ngành này hoàn toàn có thể tạo ra những bước đột phá quan trọng. Sự hợp tác giữa các doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn FDI và việc đầu tư vào công nghệ hiện đại là chìa khóa để Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu, góp phần tạo động lực phát triển kinh tế bền vững trong tương lai

Các bước cải cách về quản lý và xây dựng hệ thống chính sách ưu đãi mạnh mẽ sẽ giúp các doanh nghiệp nội địa không chỉ cạnh tranh trên thị trường trong nước mà còn khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Với khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí chế tạo và hơn 1,2 triệu lao động tham gia, ngành công nghiệp hỗ trợ đang là một trụ cột phát triển kinh tế quan trọng, hứa hẹn mở ra những triển vọng mới cho nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi công nghiệp hiện nay.

 Duy Trinh