Muốn tạo ra tăng trưởng mới cần đột phá bằng công nghệ và thể chế

Để đạt mục tiêu đến 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến 2045 thành nước phát triển, thu nhập cao, tốc độ tăng trưởng GDP cần đạt từ 10% trở lên, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ các công thức cho mục tiêu này với động lực từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ về tăng trưởng nhanh.

Muốn tăng trưởng hai con số thì phải từ bỏ quỹ đạo cũ của các nước thu nhập trung bình dựa trên lao động giá rẻ và vốn, mà phải đột phá bằng công nghệ và thể chế và đặc biệt, phải tái thiết kế quốc gia. Tăng trưởng không tự đến từ công nghệ, mà đến từ việc tổ chức lại nền kinh tế dựa trên công nghệ.

Công nghệ là điều kiện cần, đổi mới vận hành và thể chế mới là điều kiện đủ để tạo ra tăng trưởng mới. Nếu mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) là động lực trung tâm, thì mọi hoạt động của đất nước phải được thiết kế lại để dựa trên KHCN, ĐMST và CĐS. Chỉ có như vậy mới tạo ra tăng trưởng cao.

Một số giải pháp trước mắt về tăng trưởng hai con số.

Thứ nhất, AI hóa toàn bộ nền kinh tế và quản trị nhà nước. AI có thể giúp tăng năng suất doanh nghiệp 5 - 7%, giảm chi phí logistics 10-15%, giúp hạch toán đầu tư công và làm cho nguồn lực vật chất lớn nhất của một quốc gia hiệu quả. Về tổng thể, trụ cột này có thể tạo ra 1-1,5% tăng trưởng GDP. Việt Nam có lợi thế vì dân số trẻ, học AI nhanh, và Đảng, Nhà nước có khả năng điều phối tập trung.

Thứ hai, tập trung cao hơn nữa cho công nghiệp công nghệ số và xuất khẩu công nghệ. Đây là thế rất mạnh của Việt Nam. Những năm vừa qua, chúng ta đạt tốc độ tăng trưởng của lĩnh vực này 15 - 20%, nhưng với các cơ hội mới như thiết kế chip, dịch vụ AI, trung tâm dữ liệu, xuất khẩu phần mềm AI, chúng ta có thể đạt tăng trưởng 20 - 25%. Khi đó cũng sẽ tạo ra thêm khoảng 1% tăng trưởng GDP.

Thứ ba, nội địa hóa chuỗi giá trị FDI. Nếu tăng tỷ lệ nội địa hóa từ 30% lên 40 - 50%, nhất là ở những ngành then chốt như điện tử, điện máy và linh kiện hiện còn rất thấp, chỉ khoảng 10% thì có thể tạo ra 1 - 2% tăng trưởng GDP. Luật Công nghệ cao vừa sửa đổi đã đặt trọng tâm vào các ưu đãi tăng thêm khi doanh nghiệp FDI khi tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Thứ tư, kinh tế số và dịch vụ số toàn dân. Tập trung vào chuyển đổi số các doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh, để ít nhất 80% các tổ chức này dùng nền tảng số. Tiếp tục đẩy mạnh để thương mại điện tử chiếm tới 20 - 30% bán lẻ, hiện nay mới 10%. Đây là động lực chính để tăng năng suất trong khu vực dịch vụ, và mua bán trên môi trường số cũng sẽ thúc đẩy phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới. Có thể đóng góp 1 - 1,5% tăng trưởng GDP.

Thứ năm, đột phá thể chế. Đây là yếu tố quyết định, nhưng phải tập trung vào cho phép thử nghiệm nhanh cái mới (tạo ra những khu đặc biệt mà sandbox trong đó thì không cần xin phép), rút ngắn chu kỳ chính sách, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, và đặc biệt là thiết kế lại cách mà nền kinh tế sẽ vận hành trong kỷ nguyên số, tức là thiết kế lại động cơ tăng trưởng, cấu trúc ngành, thiết kế lại cách vận hành nhà nước và cách phân bố nguồn lực. Rất cần một hoặc một số tổng công trình sư để thiết kế lại nền kinh tế dựa trên KHCN, ĐMST và CĐS.

Bộ trưởng KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng