Công nghiệp hỗ trợ: Nâng chất để bứt phá

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, công nghiệp hỗ trợ được xác định là nền tảng quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Không chỉ dừng ở việc cung ứng linh kiện, phụ tùng, lĩnh vực này còn quyết định khả năng tham gia sâu của doanh nghiệp Việt vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển mới cũng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn, buộc doanh nghiệp phải chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển chiều sâu, dựa trên công nghệ và tiêu chuẩn bền vững.

Theo các chuyên gia, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là “thời điểm bản lề”, khi công nghiệp hỗ trợ không còn dư địa phát triển theo cách truyền thống. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa quy trình và từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Thực tế đã cho thấy xu hướng chuyển dịch này đang diễn ra, khi nhiều doanh nghiệp không chỉ dừng ở gia công đơn giản mà đã hướng tới sản xuất cụm linh kiện, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, thậm chí tiếp cận mô hình OEM để nâng cao vị thế.

Nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nhận định, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là chặng đường tăng trưởng được đẩy mạnh về chất, chú trọng nền tảng cho phát triển bền vững.

Ở cấp độ địa phương, công nghiệp hỗ trợ đã bắt đầu hình thành nền tảng, song quy mô và năng lực vẫn còn hạn chế. Tại Vĩnh Long, toàn tỉnh hiện có khoảng 40 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, chiếm gần 3% tổng số doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu linh kiện tại chỗ. Tỷ lệ nội địa hóa hiện chỉ dao động khoảng 15–20%, cho thấy mức độ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài vẫn còn lớn. Dù vậy, với nguồn kinh phí hỗ trợ hơn 40 tỷ đồng, nhiều doanh nghiệp đã cải thiện rõ rệt năng lực sản xuất, giúp năng suất tăng từ 25 - 30% và chi phí giảm khoảng 15%, tạo nền tảng từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Một điểm sáng đáng chú ý đến từ Đồng Nai, địa phương được xem là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Tỉnh xác định giai đoạn 2026–2030, công nghiệp hỗ trợ sẽ là nền tảng cho phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, tự chủ và hiện đại, đồng thời là giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, vật tư đầu vào. Theo định hướng, Đồng Nai tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với chuỗi giá trị toàn cầu, ưu tiên các ngành như điện tử thông minh, ô tô, cơ khí tự động hóa, công nghệ cao, dệt may và da giày.

Các mục tiêu được đặt ra khá cụ thể, với kỳ vọng đến năm 2030, giá trị sản xuất công nghiệp hỗ trợ sẽ chiếm khoảng 22 - 25% toàn ngành công nghiệp của tỉnh, duy trì tốc độ tăng trưởng từ 8 - 10%/năm và đạt khoảng 1.200 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

Thực tế hiện nay cho thấy nền tảng đã được hình thành khi năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp hỗ trợ của Đồng Nai đạt hơn 360.000 tỷ đồng, chiếm 21,8% toàn ngành công nghiệp và đóng góp tới 47,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Toàn tỉnh hiện có 997 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp FDI chiếm tới 71,5%, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào khu vực đầu tư nước ngoài.

Để đạt được mục tiêu đề ra, Đồng Nai đang triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ, từ thúc đẩy hợp tác quốc tế, kết nối cung cầu, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận chính sách đến đầu tư máy móc, thiết bị. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh xây dựng các khu công nghiệp chuyên ngành nhằm tạo quỹ đất thu hút đầu tư và giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận mặt bằng sản xuất. Việc thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng mô hình nhà máy thông minh và hoàn thiện cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cũng được coi là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0.

Xu hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ hiện nay cũng đang dịch chuyển rõ nét sang mô hình xanh và bền vững. Các tiêu chuẩn về môi trường, tiết kiệm năng lượng và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia thị trường quốc tế. Điều này đặt ra áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cấp toàn diện.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn nằm ở nội lực doanh nghiệp. Phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, thiếu nhân lực kỹ thuật cao và chưa đầu tư đúng mức cho nghiên cứu phát triển. Sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và thiếu liên kết chuỗi tiếp tục là điểm nghẽn khiến doanh nghiệp khó nâng cao giá trị gia tăng.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không nhanh chóng chuyển đổi mô hình phát triển, đầu tư công nghệ và chuẩn hóa quản trị, doanh nghiệp Việt sẽ khó thoát khỏi vai trò gia công đơn giản. Trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia ngày càng siết chặt tiêu chuẩn nhà cung cấp, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu là hoàn toàn hiện hữu.

Dẫu vậy, cơ hội vẫn rộng mở khi xu hướng dịch chuyển sản xuất toàn cầu tiếp tục diễn ra và chính sách hỗ trợ ngày càng hoàn thiện. Vấn đề không nằm ở việc có cơ hội hay không mà ở khả năng tận dụng cơ hội. Chỉ khi chủ động đổi mới, đầu tư công nghệ, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực quản trị, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam mới có thể bứt phá, trở thành động lực tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Thanh Hiền