TFP trở thành trụ cột tăng trưởng năng suất trong giai đoạn mới

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa trên ba trụ cột chính là lao động, vốn và năng suất. Đây là mô hình phổ biến của các nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn đầu, khi nguồn lao động dồi dào và chi phí thấp tạo lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy những nền kinh tế thành công như Hàn Quốc, Singapore hay Nhật Bản đều chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất khi đạt đến một ngưỡng phát triển nhất định.

Không khó để nhận ra những dấu hiệu cho thấy mô hình tăng trưởng cũ đang dần mất đi hiệu lực. Trong nhiều năm, nền kinh tế chủ yếu dựa vào việc mở rộng vốn đầu tư, tận dụng lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Cách tiếp cận này từng giúp Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng ấn tượng, nhưng cũng đồng thời tạo ra một giới hạn khó vượt qua: hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa cao, giá trị gia tăng thấp và khả năng chống chịu trước biến động còn yếu. Khi chi phí đầu vào ngày càng tăng, dư địa mở rộng không còn nhiều, việc tiếp tục “lớn lên bằng lượng” không chỉ kém hiệu quả mà còn tiềm ẩn rủi ro.

TFP – chìa khóa giúp kinh tế Việt Nam bứt phá chất lượng tăng trưởng trong thời đại mới

Chính trong bối cảnh đó, TFP nổi lên như một lời giải mang tính căn cơ. Khác với các yếu tố hữu hình như vốn hay lao động, TFP phản ánh phần “chất” của tăng trưởng – nơi hội tụ của công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực. Nói cách khác, nếu vốn và lao động quyết định quy mô, thì TFP quyết định giá trị. Việc nâng cao TFP đồng nghĩa với việc mỗi đồng vốn, mỗi đơn vị lao động đều được sử dụng hiệu quả hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn mà không cần mở rộng tương ứng về quy mô đầu vào.

Định hướng nâng tỷ trọng đóng góp của TFP lên trên 55% trong tăng trưởng không chỉ là một mục tiêu kỹ thuật, mà phản ánh một sự chuyển dịch tư duy phát triển. Đây là bước đi cần thiết để Việt Nam tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình – nơi nhiều quốc gia đã bị “mắc kẹt” khi không thể nâng cấp mô hình tăng trưởng của mình. Quan trọng hơn, đây cũng là tiền đề để hướng tới một nền kinh tế có khả năng cạnh tranh cao hơn, thích ứng linh hoạt hơn trước những biến động toàn cầu.

Tuy nhiên, TFP không phải là một chỉ tiêu có thể cải thiện bằng mệnh lệnh hành chính. Nó được tạo ra từ chính thực tiễn vận hành của doanh nghiệp. Điều này lý giải vì sao trong mô hình tăng trưởng mới, doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm. Không còn là đối tượng thụ hưởng chính sách một chiều, doanh nghiệp trở thành chủ thể trực tiếp tạo ra năng suất, nơi mỗi cải tiến dù nhỏ trong quy trình, mỗi đổi mới trong quản trị đều góp phần làm gia tăng TFP.

Thực tiễn đã ghi nhận những ví dụ cụ thể cho thấy con đường nâng cao TFP không phải là điều xa vời. Tại Tổng công ty May 10, thay vì chạy theo mở rộng quy mô trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, doanh nghiệp lựa chọn cách tiếp cận thận trọng nhưng hiệu quả hơn: tối ưu hóa hoạt động nội tại. Từ việc rà soát định mức nguyên vật liệu, tiết kiệm năng lượng, đến cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản trị, mỗi bước đi đều hướng tới mục tiêu chung là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Kết quả không phải là sự tăng trưởng đột biến trong ngắn hạn, nhưng lại tạo ra nền tảng ổn định và bền vững.

Doanh nghiệp nâng TFP qua tái cấu trúc sản xuất và tạo giá trị

Bên cạnh đó, trong ngành công nghiệp lắp ráp, THACO là minh chứng cho việc nâng TFP thông qua tái cấu trúc sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Không chỉ dừng ở lắp ráp, doanh nghiệp này đã phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, logistics và cơ khí, từ đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hiệu quả tổng thể. Chính chiến lược này giúp THACO gia tăng giá trị sản phẩm và cải thiện năng lực cạnh tranh một cách bền vững.

Từ góc độ chính sách, câu chuyện nâng cao TFP đặt ra một yêu cầu rõ ràng: không chỉ tập trung vào quy mô đầu tư, mà quan trọng hơn là hiệu quả đầu tư. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận đồng bộ, từ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đến hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh. Khi các nguồn lực được phân bổ hợp lý và vận hành trong một môi trường minh bạch, ổn định, doanh nghiệp sẽ có đủ niềm tin để đầu tư dài hạn và chấp nhận rủi ro đổi mới.

Có thể thấy, chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất không phải là lựa chọn, mà là con đường tất yếu. Khi TFP thực sự trở thành trụ cột, nền kinh tế sẽ có nền tảng vững chắc hơn để phát triển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bảo Linh